Vooruit rouwen

Jemig, waar heeft die last van?

Sommige ouders weten nog precies wanneer het begon. Daarmee bedoel ik niet de definitieve contactbreuk zelf.

Maar het onbeduidende gevoel dat er iets veranderde. Dat gesprekken anders verliepen. Dat appjes kortaf beantwoord werden. Afspraken afgezegd werden. Je elkaar opeens veel minder leek te begrijpen. En je dacht: "Jemig, waar heeft die last van?"

En dat jouw kind verder weg leek te raken dan voorheen.

Vaak kunnen ouders niet één moment aanwijzen. Het is eerder een langzaam groeiend besef dat er iets aan het veranderen is.

Wat als ik mijn kind verlies?

En ergens diep van binnen ontstaat dan een angstige gedachte:

"Wat als ik mijn kind verlies? Of mijn kind geen contact meer wil?"

Dat gevoel noemen we anticiperende rouw.

Rouwen om wat misschien gaat gebeuren.

Bij rouw denken we vaak aan iets wat al gebeurd is. Iemand is overleden. Het contact is verbroken. Een relatie is voorbij. Een baan is gestopt.

Maar rouwen begint soms al veel eerder.

Anticiperende rouw ontstaat wanneer je voelt dat je het contact met je kind mogelijk gaat verliezen, maar nog niet weet of dat werkelijk zal gebeuren. Het is de rouw om dat wat langzaam aan het verdwijnen is en de angst om daadwerkelijk iemand te verliezen.

Je voelt dat er iets dreigt te verdwijnen. Je ziet signalen. Je maakt je zorgen. Je probeert te begrijpen wat er gebeurt. En ondertussen probeer je vooral te voorkomen dat het werkelijkheid wordt.

Voor ouders met contactverlies is dat vaak precies wat er gebeurt. Je rouwt niet alleen om wat er al veranderd is. Je rouwt ook vooruit om wat mogelijk nog gaat komen.

Dit gebeurt toch niet bij ons?

Veel ouders herkennen achteraf dat de angst al langer aanwezig was. Soms jaren. Soms enkele maanden. Voor sommigen slechts een paar weken of dagen.

Maar bijna niemand denkt in eerste instantie:

"Mijn kind gaat straks geen contact meer met mij willen."

Vaak hopen we dat het nog een fase is. Dat het wel weer bijtrekt. We waren immers vier handen op een buik. Dat zou mijn kind nooit doen. Dat gebeurt bij gezinnen waar écht hele slechte dingen aan de hand zijn.

Als ouder ga je ervan uit dat de relatie met je kind blijft bestaan. Ook wanneer die ingewikkeld wordt.

Leven tussen hoop en paniek

Wat anticiperende rouw zo zwaar en ingewikkeld maakt, is dat je nog niet weet wat er gaat gebeuren en hoe definitief het wel of niet wordt.

Er is nog hoop. Maar er is ook angst.

Je gedachten gaan alle kanten op.

"Misschien komt het goed."

En even later:

"Wat nou als ik mijn kind echt kwijt raak?"

Veel ouders leven daardoor maanden of jaren tussen hoop en vrees.

Ik blijf zoeken

Je analyseert gesprekken of berichtjes. Je zoekt naar signalen. Je wacht toch nog even dat ene berichtje af. Je doet je best om te begrijpen wat er gebeurt.

En ondertussen groeit het gevoel van machteloosheid. Want hoe harder jij probeert, hoe minder grip je lijkt te krijgen.

De meeste ouders denken dat de pijn vooral zit in het idee hun kind kwijt te raken. Dat het verdriet vooral ontstaat wanneer er daadwerkelijk geen contact meer is.

Maar in mijn werk zie ik vaak nog iets anders.

Waarom doet dit zó veel pijn?

De grootste pijn zit in de combinatie van angst, hoop, onbegrip en machteloosheid die eraan voorafgaat.

Je voelt dat er iets verandert, maar begrijpt niet precies wat. Je merkt dat de afstand groter wordt, maar weet niet hoe je die kunt stoppen. Je probeert te begrijpen waarom je kind zich terugtrekt en waarom jouw liefde, betrokkenheid of goede bedoelingen opeens niet meer lijken aan te komen.

En misschien nog wel het moeilijkst: je kunt het blijkbaar niet oplossen.

Als ouder ben je gewend iets te doen wanneer je kind pijn heeft. Je probeert te helpen. Te beschermen. Te ondersteunen.

Maar wanneer de relatie zelf onder druk komt te staan, blijkt dat wat altijd werkte opeens niet meer vanzelfsprekend te zijn.

En dat gevoel van machteloosheid kan enorm pijnlijk zijn.

Alarmfase

Wanneer de relatie met je kind onder druk staat, reageert je brein alsof er gevaar dreigt. Want niets is zo beangstigend als het kwijtraken van je kind.

De relatie met je kind behoort tot de belangrijkste verbindingen in je leven. Wanneer die verbinding onzeker wordt, schiet je stresssysteem in actie. Het deel van je brein dat voortdurend op zoek is naar veiligheid neemt langzaam het stuur over.

Omdat je brein probeert te voorkomen dat je iets verliest wat van grote betekenis voor je is.

Ik moet iets doen

Wanneer je bang bent je kind te verliezen, is het logisch dat je meer grip probeert te krijgen op de situatie.

Je denkt na over wat je nog kunt zeggen. Wat je anders had kunnen doen. Je zoekt naar verklaringen, oplossingen en manieren om de afstand te verkleinen.

Want als je maar begrijpt wat er gebeurt, "kun" je het misschien nog herstellen.

Maar juist daar raken veel ouders uitgeput.

Omdat contactverlies zich niet laat oplossen door harder je best te doen.

Je kunt niet bepalen wat je kind voelt. Je kunt niet bepalen hoe je kind naar het verleden kijkt. En je kunt niet bepalen wanneer iemand weer ruimte voelt voor contact.

Dat is pijnlijk.

Maar ook precies waar invloed begint.

reddingsreflex

Niet door nog harder te trekken aan de relatie, maar door uit te zoomen. Door patronen te onderzoeken. Door jezelf af te vragen wat er eigenlijk met jou gebeurt.

Veel ouders herkennen achteraf hoe sterk hun reddingsreflex was. Hoe iedere stilte om een reactie vroeg. Hoe iedere afwijzing leidde tot een nieuwe poging. Hoe alle energie ging naar het herstellen van de relatie.

Terwijl juist die energie ook nodig is om jezelf overeind te houden.

Dat betekent niet dat je opgeeft.

Het betekent dat je leert onderscheiden wat van jou is en wat van je kind. Dat je contactpogingen soms doseert. Dat je de discussie over wie gelijk heeft even parkeert. Dat je ruimte maakt voor andere mensen, andere gedachten en andere delen van je leven.

En misschien nog wel het belangrijkste:

Dat je erkent wat er met jou gebeurt. Dat je niet alleen bezig bent met het voorkomen van verlies, maar ook met het dragen ervan.

"Dit is wat ik meemaak."

"Dit doet pijn."

"Dit is levend verlies."

Nog één appje dan

Vrijwel iedere ouder die met dreigend contactverlies te maken krijgt, herkent vroeg of laat hun reddingsreflex. Het gevoel dat je iets moet doen voordat het te laat is.

Je denkt meer na. Je stuurt nog een bericht. Je probeert nog één keer uit te leggen wat je bedoelde. Je zoekt naar de juiste woorden, de juiste aanpak of het juiste moment waarop alles weer bespreekbaar wordt.

Soms betrek je anderen erbij. Familieleden. Vrienden. Broers of zussen.

Soms verschuift de aandacht naar degene die volgens jou invloed heeft op de situatie. Een ex-partner. Een schoonzoon. Een zus. Een stiefmoeder. Een oude vriend.

Dat is begrijpelijk.

Wanneer mensen pijn hebben, zoeken ze naar betekenis. Naar verklaringen. Naar bondgenoten.

Maar juist daar ontstaat soms een valkuil.

Want hoe meer energie er gaat naar de strijd, hoe minder aandacht er overblijft voor de relatie met je kind zelf. En hoe harder je probeert te trekken, hoe groter de kans dat je kind zich verder terugtrekt.

Brillen passen

Wanneer je bang bent je kind te verliezen, kijk je bijna automatisch door de bril van je eigen pijn.

Tegelijkertijd maakt die pijn het soms moeilijk om echt te zien wat er bij je kind gebeurt.

Veel ouders reageren op uitspraken en afwijzingen van hun kind met de behoefte om uit te leggen, te corrigeren of te nuanceren.

Maar voor een kind gaat het vaak niet alleen over feiten. Het gaat over beleving.

De vraag is daarom niet altijd of die beleving klopt volgens jouw werkelijkheid. De belangrijkere vraag is vaak of je kunt erkennen dat jouw kind zijn of haar werkelijkheid anders ervaart.

Want wanneer een kind telkens het gevoel krijgt dat zijn of haar ervaring wordt ontkend, ontstaat er vaak nog meer afstand.

Je bent al aan het rouwen

Misschien is dat wel het moeilijkste van anticiperende rouw.

Je probeert een verlies te voorkomen, terwijl je ondertussen al aan het rouwen bent.

Sta jezelf daarom toe om nu al verdriet te voelen. Verdriet, angst, boosheid, machteloosheid en verwarring zijn geen teken dat je opgeeft. Het zijn normale reacties op een situatie die diep ingrijpt in jouw leven.

Sommige ouders voelen zelfs momenten van opluchting. Ook dat kan verwarrend zijn. Opluchting betekent niet dat het je niets kan schelen. Soms betekent het simpelweg dat er tijdelijk rust ontstaat in een periode die al maanden of jaren wordt gekenmerkt door spanning, onzekerheid, afwijzing, onbegrip en voortdurende alertheid.

Het wegstoppen van gevoelens kost vaak meer energie dan het toelaten ervan.

Rouwen in de tussentijd

Anticiperende rouw is een natuurlijke reactie waarmee je jezelf emotioneel probeert voor te bereiden op een mogelijk verlies.

Veel ouders blijven ondertussen zoeken naar antwoorden. Waarom gebeurt dit? Hoe heeft het zover kunnen komen? Wie heeft hier invloed op gehad?

Dat zijn begrijpelijke vragen. Maar soms zijn die antwoorden er niet. En soms veranderen ze niets aan de werkelijkheid van vandaag.

Probeer daarom de aandacht langzaam te verleggen van waarom het gebeurde naar hoe het nu met jou gaat. Richt je op de dingen waar je wél invloed op hebt. Op je dagelijkse leven. Op mensen die er voor je zijn. Op relaties die gezond en wederkerig voelen. Op jouw eigen welzijn.

Want jezelf verliezen in alle mogelijke scenario's van morgen, helpt je niet om vandaag overeind te blijven.

En misschien is dat juist de grootste uitdaging van anticiperende rouw...

Omdat er op contactverlies nog altijd een groot maatschappelijk taboe rust, voelen veel ouders zich vaak eenzaam en onbegrepen. Juist daarom is het belangrijk om steun te zoeken bij mensen die begrijpen wat je doormaakt.

Je bent welkom in een rouwcirkel of tijdens een vrijblijvend kennismakingsgesprek.

Je hoeft dit niet alleen te doen

In mijn werk begeleid ik ouders die leven met verdriet en gemis om een dreigende of daadwerkelijke contactverlies met hun kind of kinderen.

Misschien past een van deze vormen voor jou daarbij:

Ik schrijf dus ik blijf Een online schrijfcursus waarin je leert hoe je via brieven zorgvuldig, liefdevol en zonder druk aanwezig kunt blijven langs de zijlijn van het leven van je kind. Zonder jezelf daarbij kwijt te raken.

De relatie met jouw rouw Een online workshop waarin je onderzoekt hoe jouw eigen geschiedenis meespeelt in hoe je reageert op afwijzing, verlies en onzekerheid. Zodat er meer rust ontstaat in wat je voelt, denkt en doet.

De taal van mijn gemis Een dagboek speciaal voor ouders met contactverlies. Voor alles wat je misschien nergens anders kwijt kunt. Een plek om stil te staan bij wat er in jou leeft en woorden te geven aan wat vaak moeilijk uit te leggen is.

Rouwcirkel Een maandelijkse online bijeenkomst met andere ouders die leven met contactverlies. Een plek waar je niets hoeft uit te leggen, omdat anderen begrijpen hoe het voelt om te leven tussen hoop en angst.